Przejdź do treści strony

Pejzaże Miast - Bramy

Drzwi, bramy, wrota, wierzeje, podowoje – nierozerwalnie związane są z architekturą, a szczególnie miastem. Począwszy od wieków najdawniejszych, kiedy łączono je z systemem murów, które gwarantowały bezpieczeństwo lub umożliwiały przejście. Jest więc brama zamknięciem lub otwarciem, elementem obronnym lub dekoracyjnym, a nawet symbolicznym. Ozdobne portale, wyniosłe portyki to domena innych znaczeń – zasobności, prestiżu, kunsztu artystycznego. Zawarte w nich treści ukryte bywają w programach ikonograficznych przedstawionych w formie wejść do siedzib książęcych (Zamek w Brzegu), kościołów i katedr (Drzwi Gnieźnieńskie, portal Katedry Notre Dame w Paryżu).

Bramy i drzwi mogą być symbolem triumfu (Łuk Konstantyna w Rzymie) lub upadku („Wrota Piekieł” Rodina), zmaterializowaniem kunsztu warsztatowego i dążenia do doskonałości („Wrota Raju” Ghibertiego).

Dekoracyjne wejścia o różnorodnym charakterze stały się inspiracją dla artystów malujących weduty, czy sceny rodzajowe. Charakteryzują pejzaże XVII-wiecznych miast holenderskich, pozwalają zajrzeć do domostw, na podwórza, przenieść widza ze sfery publicznej do prywatnej. Zasilają wyobraźnię rzemieślników i rzeźbiarzy, wystarczy wspomnieć Drzwi brązowe z Hildesheim, Gniezna, Płocka, czy „Wrota Piekieł” Augusta Rodina. Sprawiają, że artyści udoskonalają warsztat dając obraz własnego geniuszu, jak to widzimy w drzwiach północnych, a potem wschodnich wykonanych przez Lorenzo Ghibertiego dla Baptysterium we Florencji. Bramy, szczególnie te triumfalne w formie łuków, to źródła wiecznych powrotów, chęć uczczenia zwycięstw, wprowadzenia innowacji. Od starożytności, budowane dla Tytusa, Konstantyna, przez tymczasowe dekoracyjne kartonowe łuki według projektu np. Leonarda, klasycystyczne łuki w Paryżu, po ich współczesne odpowiedniki jak Wielki Łuk w nowoczesnej dzielnicy La Défense. Bramy, portale, drzwi zapładniały też wyobraźnię malarzy, wnosząc do płócien znaczenia estetyczne i symboliczne, odzwierciedlenie wejścia do Raju („Sąd Ostateczny” Memlinga), ukazane idealnej architektury („Zaślubiny Marii” Rafaela).

Wejścia, wyjścia, otwarte, zamknięte, ukrywające, otwierające, drzwi, portale, bramy, wrota niosą ze sobą tajemnicę, formę plastyczną dostrzegalną na każdym kroku w miejskim krajobrazie. Wyznaczają rytm lub akcent lub dominantę fasady, wszak główna elewacja, jest tam, gdzie wejście.

„... są obrazem styku dwóch obszarów; tego co wewnątrz i tego co na zewnątrz, dziś i jutro, oraz profanum i sacrum. W języku mitologii i religii znane jest pojęcie bramy zarówno do nieba jak i otchłani.”
Manfred Lurker, Słownik obrazów i symboli biblijnych

„Dwie są bowiem bramy zwiewnych snów: jedna z rogu, druga z kości słoniowej. Te, które przechodzą przez rżniętą kość słoniową, są zasłonięte i niosą czcze słowa,
Te zaś, co wychodzą z drzwi rogowych, wróżą prawdę temu, kto ze śmiertelnych je zobaczy.”
Homer, Odyseja, księga XIX

„Przeze mnie droga w miasto utrapienia,
Przeze mnie droga w wiekuiste męki,
Przeze mnie droga w naród zatracenia,
(...) Ty który wchodzisz, żegnają się z nadzieją ...
Na odrzwiach bramy ten się napis czyta.”
Dante, Boska Komedia. Piekło (Pieśń III)

„Śmierć ma tebańska stolicę stubramną
Jedna są bramy jak krwawe korale
Czerwone... inne są jak perły białe
I białe, bez ran przez nie duchy wchodzą.”
Juliusz Słowacki, Fantazy, sc.X

Zobacz także:

  • ikona

    Regulamin konkursu Pejzaże Miast - Bramy

    §1 Postanowienia ogólne Konkurs ma formę biennale pod hasłem „Pejzaże miast - Bramy”. Obejmuje tematy określające elementy przestrzeni miejskiej: Dworce – 2012 Place – 2014 Mosty – 2016 Wieże – 2018 Bramy – 2020 Celem konkursu jest plastyczna aktywizacja młodzieży ...