Przejdź do treści strony

Z wizytą w Instytucie Historii UO

30 Sep 2016 r.

Z wizytą w Instytucie Historii UO na konferencji pt. Sztuka dawnego Opola

W dniu 30.09. grupka uczennic z kl. II PLP pod opieką Pani Bożeny Szwajkowskiej-Krause i Pani Ireny Paul miała możliwość uczestniczyć w konferencji zorganizowanej przez Instytut Historii UO pt. Sztuka dawnego Opola. Udziałem w konferencji zainaugurowaliśmy szkolne działania projektowe w ramach projektu europejskiego Erasmus+ Portrety Opola, Portrety Dijon, Portrety Pragi- INSPIRACJE, KREACJE, który nasza szkoła będzie realizować wraz ze szkołami partnerskimi w Dijon i w Lysa nad Łabą w ciągu dwóch najbliższych lat.

Uczennice wysłuchały 3 referatów  nt. architektury i sztuki dawnego  Opola.

Pierwszy prelegent Pan dr Jerzy Krzysztof Kos wygłosił referat pt. Opolskie synagogi. Dowiedzieliśmy się, że w połowie XIX wieku opolska gmina żydowska licząca jedynie ok. 400 członków wyróżniała się na tle innych gmin śląskich wysokim statusem społecznym swoich członków wynikającym  z rangi administracyjnej Opola – stolicy kilku śląskich rejencji od 1815. Miasto posiadało złożoną niemiecko-polską strukturę narodowościową oraz szczególną strukturę konfesyjną większości katolickiej, rządzonej przez mniejszość protestancką i elitę żydowską.

Architektura drugiej połowy XIX w. jest, jak podkreślał Pan dr Kos, architekturą „mówiącą”, która z reguły wyrażała określone intencje fundatorów.  Reformatorski charakter opolskiego Judaizmu, jak podkreślał dalej dr K. Kos miał bez wątpienia wpływ na inicjatywy budowlane, w tym także na decyzję o wybudowaniu w 1840 roku w Opolu synagogi o charakterze otwartym (a nie jak np. we Wrocławiu o silnych środowiskach antysemickich na zamkniętym, strzeżonym dziedzińcu). Pierwsza synagoga w Opolu, której budynek możemy oglądać do dnia dzisiejszego (znajduje się tam obecnie siedziba telewizji regionalnej TVP3 Opole) została wybudowana na brzegu Kanału Młynówki nieopodal kościoła Franciszkanów. Architektoniczne i stylowe wzorce świątyni opierały się na wzorcu pruskim tzw. zwykłego kościoła opracowanym ok. 1820 roku w Berlinie dla wszystkich konfesji w Rzeszy. Synagoga miała  podkreślać  poprzez zasymilowane artystyczno-architektoniczne pruskie wzorce zasymilowany charakter narodowościowy wspólnoty żydowskiej miasta. Zachodnią i wschodnią elewację synagogi zdobiły nieistniejące już dzisiaj niewysokie, orientalizujące cebulaste kopułki. Prawdziwym manifestem liberalnych i asymilacyjnych dążeń gminy żydowskiej w Opolu była spalona w czasie Nocy Kryształowej w 1938 rok druga opolska synagoga zaprojektowana w drugiej połowie XIX w. przez Felixa Henry’ego. Okazały budynek Nowej Synagogi w Opolu opierał się na nowym nurcie architektury synagogalnej stworzonym przez pochodzącego ze Śląska architekta Edwina Opplera. Oppler nawiązywał w propagowanym stylu zreformowanej architektury judaistycznej do historyczno-stylowych wzorów nadreńskiego romanizmu Kolonii, Spiry i Wormacji i łączył je z protestancką prostotą wystroju wnętrza.  Zreformowana architektura synagogalna, której przykładem była opolska Nowa Synagoga  miała potwierdzać dawność i trwałość żydowskiego osadnictwa na ziemiach Rzeszy  i tym samym uzasadniać pełnię praw obywatelskich Żydów.

Pani Anna Stryczek-Janicka, opolski architekt przedstawiła referat nt. Elewacji zabytkowych kamienic w Opolu i dziewiętnastowiecznej architektury Opola. W XIX w. jak wyjaśniła prelegentka na początku swojego referatu, w XIX w. projekt elewacji kamienic stał się zagadnieniem autonomicznym oderwanym niejako od konstrukcji budynku. Nowatorska często konstrukcja była pokrywana historyzującą elewacją. Historyzm to, jak się dowiedzieliśmy, architektoniczny nurt XIX w. polegający na naśladowaniu minionych stylów w architekturze i sztuce połączony z twórczym eklektycznym zapożyczaniem i łączeniem form i motywów typowych dla stylów różnych epok. Szczególną rolę przy zdobieniu elewacji zajmowała rzeźba architektoniczna, grupy alegoryczne, posągi świętych i uczonych, które w szczególny sposób upiększały fasady wybranych kamienic . Podniesienie Opola do rangi stolicy rejencji w 1816 roku spowodowało napływ kadry urzędniczej do miasta i ożywienie rynku budowlanego. W 1819 roku władze rejencji nakazały zlikwidowanie murów miejskich i barbakanu, aby stworzyć odpowiednie warunki rozwoju przestrzennego miasta. Dotarcie do Opola kolei żelaznej było kolejnym ważnym momentem w rozwoju architektury miasta. Nowe domy budowano na nowych parcelach lub były dobudowywane do istniejących kamienic. Istniejące jeszcze drewniane domy kryte gontem zastępowano murowanymi. Dla przykładu teren obecnego Placu Daszyńskiego (dawne przedmieścia Bytomskie lub Krakowskie) został włączony w granice miasta dopiero w roku 1819, a sam plac z okolicznymi ulicami min. ul. Kołłątaja, Rejmonta, Kościuszki i dzisiejszy plac Daszyńskiego powstały dopiero na początku XX w., czyli prawie sto lat później.

Architektura miejska, podobnie jak sakralna architektura Opola była odpowiedzią na zmieniające się potrzeby mieszańców oraz podlegała aktualnym nurtom architektonicznym tzn. min. XIX wiecznemu historycyzmowi, który w pierwszej połowie XIX w.  był pod silnym wpływem  klasycyzującego nurtu propagowanego przez  berlińskiego architekta Karla Friedricha Schinkla.  Biuro architektoniczne Schinkla przebudowało w latach 1818-1822 min. opolski ratusz, do którego w roku 1864 dobudowano wieżę ratuszową wzorowaną na Palazzo Vecchio we Florencji. Klasycyzujące tendencje zdobień fasad charakterystyczne dla I-wszej połowy XIX wieku, zastępuje więc, co widać na przykładzie opolskiego ratusza,  w II połowie XIX w. historycyzm neorenesansowy. Okazałym przykładem neorenesansowego historycyzmu w Opolu jest także imponująca architektura dawnego banku Rzeszy przy ul. Damrota, a zwłaszcza charakterystyczny portyk zdobiący wejście. Wysokie mansardowe dachy i licznie występujące w Opolu wieloboczne wykusze, będące niejako architektonicznym znakiem szczególnym miasta, to z kolei elementy zapożyczone z neorenesansu francuskiego.

Kolejną prelegentką była Pani Anna Kozak, kustosz Muzeum Narodowego w Warszawie, która przedstawiła referat o Latach nauki i studiów opolskiego malarza Carla Adalberta Hermanna. Malarz urodził się  w Opolu pod koniec XVIII w. i był autorem portretów, obrazów o tematyce religijnej oraz martwych natur. Artysta jest min. autorem obrazu Koronacja Najświętszej Marii Panny, obrazu znajdującego się w jednej z kaplic opolskiej katedry oraz rysunkowego portretu papieża Piusa VII.

Wysłuchane referaty były bogate w ciekawe, ale i w trudne specjalistyczne treści. W ciągu dwóch najbliższych lat będziemy aktywnie pogłębiać i propagować wiedzę praktyczną i teoretyczną o sztuce i architekturze Opola oraz europejskich miast partnerskich Dijon i Pragi.

« Powrót do listy