Przejdź do treści strony

Średniowieczna sztuka i architektura Piastów w Opolu

16 Nov 2016 r.

Średniowieczna sztuka i architektura Piastów w Opolu

Dnia 16.11. mieliśmy przyjemność wysłuchać wykładu wygłoszonego przez Panią Urszulę Zajączkowską, dyrektor Muzeum Śląska Opolskiego i autorkę wielu publikacji o Opolu. Wykład nt. Historii i sztuki Opola, był kolejnym działaniem w ramach projektu edukacyjnego Erasmus+  Portrety Opola, Portrety Dijon, Portrety Pragi – INSPIRACJE, KREACJE, który szkoła realizuje od września. Historia i sztuka są od zarania wieków nierozerwalnie związane. Pani U.Zajączkowska w swoim wykładzie nakreśliła zgromadzonym w szkolnej galerii uczniom klas IV PLP, II PLP, IV OSSP i III OSSP średniowieczne dzieje naszego miasta.

Historia i sztuka średniowiecznego Opola wiąże się z początkami kształtowania się państwa polskiego. Nazwa Opole pochodzi prawdopodobnie od nazwy związku terytorialnego Słowian Zachodnich, dla których „opole” było terenem obejmującym kilkanaście osad plemiennych. Książęta opolscy, którzy władali księstwem opolskim, a od XIIIw. księstwem opolsko-raciborskim, byli jedną z licznych gałęzi polskiej narodowej dynastii Piastów. Pierwszy władca Polski z dynastii Piastów, książę Mieszko I przyłączył ok. 990 roku do swojego państwa Śląsk wraz z terytorium plemienia Opolan, czyli region w którym mieszkamy. Mieszko I wybudował wzdłuż zachodniej granicy ówczesnego państwa wiele strażnic w tym gród na Ostrówku.

Prawdopodobnie jeszcze przed 1217 rokiem książę piastowski Kazimierz I dokonał pierwszej lokacji naszego miasta Opola na prawie flamandzkim. Miasto założono na prawym brzegu Odry, naprzeciw zamku na Ostrówku. Miasto zajęło wówczas 16 ha i stało się stolicą księstwa. Nasze miasto Opole będzie świętować w 2017 roku 800-setne urodziny i jest pod względem daty lokacji jednym z pierwszych, a zatem i najstarszych miast polskich. Wedle różnych źródeł Opole znajduje się wśród 6 pierwszych miast polskich. Starsze są jedynie dolnośląska Złotoryja i Wleń lokowane w 1211 i 1214, zaś ok. 1217 nastąpiła lokacja takich miast jak Lwówek Śląski, Leśnica, Racibórz i właśnie Opole. Dla porównania Warszawa uzyskała prawa miejskie w 1323 roku, Wrocław w 1214 i 1242 roku, a Kalisz w 1268 roku. W zasiedlaniu Opola, nowego miasta lokacyjnego wzięli udział mieszkańcy grodu na Ostrówku, którzy, jak powiedziała Pani U. Zajączkowska zachęceni różnymi przywilejami dosłownie „przeprowadzili się” na drugą stronę rzeki Odry. Kolejnymi przybywającymi do Opola osadnikami, poza ludnością lokalną byli przybysze z Zachodu Europy: Flamandowie, Niemcy i Walonowie. Od XIIIw. Książęta opolscy uznali zwierzchnictwo króla Czech Jana I Luksemburskiego i księstwo opolskie stało się do 1532 roku lennem czeskim.

W epoce feudalnej Opole było ośrodkiem rzemieślniczo-handlowym. Na 250 domów, aż 175 należało do rzemieślników. Cechem wiodącym w Opolu był cech sukienniczy. W Średniowieczu mieszkańców Opola podobnie jak mieszkańców innych miast nękały klęski takie jak głód, zarazy, wojny i pożary. W czasach piastowskich Opole paliło się siedem razy min. w 1260, 1271, 1351, 1514, 1524. Ostatnim władcą piastowskim, który władał księstwem opolsko-raciborskim ze stolicą w Opolu był Jan II Dobry. Książę jest pochowany w katedrze i jego sarkofag możemy tam oglądać. Książęta Piastowscy do XVI wieku dbali o miasto, jego wygląd, bezpieczeństwo i prestiż. Po bezpotomnej śmierci ostatniego księcia z dynastii Piastów w 1532 roku, księstwo przeszło pod panowanie Czech, a potem Austrii i Habsburgów, co spowodowało pomiędzy XVI a XVIII wiekiem upadek gospodarczy i polityczny miasta.  Dla potężnych Habsburgów księstwo opolskie było niewiele znaczącą cząstką ich imperium. Cesarz austriacki często w razie potrzeby dzierżawił lub zastawiał dla pozyskania gotówki Opole i Śląsk Opolski. Przypadkowi właściciele byli zainteresowani o wiele bardziej doraźnym zyskiem, niż dalekosiężnym rozwojem miasta i regionu.

Dla książąt piastowskich Opole i Śląsk Opolski od 1163 do 1532 roku stanowiły podstawę ich znaczenia i potęgi. Piastowie troszczyli się o rozwój i pomyślność miasta i księstwa, zaś mieszkańcy mieli bliski kontakt ze swymi władcami. Opole wiele zawdzięcza swoim książętom piastowskim. To dzięki nim Opole było przez wieki stolicą niewielkiego wprawdzie, ale samodzielnego i odrębnego księstwa, centrum administracyjnym, siedzibą władcy i jego dworu. Zabytki średniowiecznego Opola są dziełem opolskich Piastów, a sztuka i architektura dawnego Opola przypomina nam i dokumentuje kluczowe fakty z historii naszego miasta i regionu tj:

-ufundowanie w XI w. prawdopodobnie przez Bolesława I Chrobrego pierwszego kościoła, który w XIII w. został wywyższony do roli katedry i w którym zachowały się min. średniowieczna chrzcielnica z herbem Piastów i Opola oraz oryginalna, renesansowa płyta z grobowca Jana II Dobrego, ostatniego księcia z rodu opolsko-raciborskich Piastów

- sprowadzenie do miasta Franciszkanów i Dominikanów przez księcia piastowskiego Władysława I i ufundowanie klasztoru Franciszkanów i Dominikanów w Opolu przez księcia  Bolko I

-dokonanie lokacji, czyli  założenia miasta Opole na miejscu dzisiejszego rynku Wreszcie książę Kazimierz I w latach 1211-1217 dokonał lokacji, czyli. Od tego momentu zaczęła się prawdziwa historia naszego miasta.

- założenie grodu i budowę zamku książęcego na Ostrówku przez księcia piastowskiego Kazimierza I. Budowę zamku ukończył wnuk księcia, książę Bolko I, dobudowując około 1309 roku potężną wieżę Piastowską  stanowiącą dziś symbol Opola.

- ufundowanie kościoła Franciszkanów w Opolu przez księcia Bolko I, w którym na zamówienie księcia Bolka III umieszczono dwa wspaniałe okazy późnośredniowiecznej rzeźby śląskiej - kamienne sarkofagi opolskich książąt.

- ufundowanie w 1421 roku pierwszego szpitala w mieście wraz z kaplicą Św. Aleksego, przez piastowskiego księcia-biskupa Jana Kropidłę, który w swoim testamencie przekazał miastu pokaźne sumy pieniędzy na przebudowę drewnianych domów śródmieścia Opola na murowane

W średniowiecznej architekturze i w sztuce Opola można spotkać sporo śladów przypominających opolskich Piastów, ich dokonania i ich czasy. Sztuka i architektura  dawnego Opola to sztuka i architektura „mówiąca”, która dokumentuje i opowiada o przeszłości i tożsamości naszego miasta. W ramach projektu edukacyjnego Erasmus+ mamy okazję bardziej intensywnie i bardziej z bliska przypatrzeć się dawnej i współczesnej sztuce i architekturze Opola wokół nas. Opole poprzez sztukę z bliska jest motywem przewodnim Małego artystycznego przewodnika po Opolu, który będziemy tworzyć.

« Powrót do listy